T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI NİĞDE İL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜ

Türkülerden Örnekler

Niğde Çevresi'ndeki Türküler:
Niğde türkülerini; alay havalan, kaşık oyun havalan, uzun havalar, ağır havalar ve bağlantılar diye dört bölümde ayırabiliriz. Halkımızın bütün ruh halini dile getiren türkülerimiz bazen bir tarihi olaya mührünü vurmuş, bazen de bir sevgiyi mısralarında ölümsüzlüğe kavuşturmuştur.

Osmanlı İmparatorluğu zamanında gidip yıllarca dönmeyen veya ardından ölüm haberleri alınan kişilerin Yemen ve uzak illerle ilgili birçok olayları türkülere konu olmuştur. Yemen'e giden bir askerimizin ardından yakılan şu türkü muhakkak ki çok uzun konuşmalardan daha etkili ve duygulandırıcıdır.

Kum tipisi çıktı görünmez atlar,
Pek perişan oldu küheylan atlar,
Kırıldı askerim atılmaz toplar.
Top olmazsa Arap gelmez imana
Kendim ettim kendim buldum kime ne?

1) Alay Havaları:
Niğde'de alay, başka yerlerde horon, doğu illerimizden bar denilen, aynı zamanda bedensel bir spor olan bu oyun, 35-40 sene önce hemen her düğün ve şenliklerde kent delikanlıları tarafından coşkuyla oynanan güzel bir meydan oyunudur.

Oyun şöyle Başlar: Sağ baştakinin elinde kılaptan işlemeli mendil bulunur. Tek sıra birbirinin serçe parmaklarından tutmuş 15-20 delikanlı tarafından tam bir ahenk içinde iki sağa bir sola düzgün ayak atışları ile açık veya kapalı halka halinde oynanır. Bunda göze çarpan nokta oyuna kalkan delikanlıların giyimi aynıdır. Elbiseler mavi çuha ve sırma işlemeli cepkenlerden oluşur. Alayın türküsü şöyle söylenir. Oyunu oynayanların yarısı birinci mısrayı yüksek sesle söyler; diğer yarısı ise ikinci defa daha yüksek sesle tekrarlar ki, böylece her mısra iki defa tekrarlanmış olur. Eğer oyuncular yorulmuş ise hemen ikinci bir alay daha kurulur; oyun saatlerce böylece devam etmiş olur. Bunda en çok yorulan zavallı güveydir. Çünkü o herkese uymak ve konuşmamak zorundadır. Bazı durumlarda da, bilhassa düğün oyunlarında çalgıcı ve güvey halkanın içine alınır, güvey tam bir ağır başlılık içinde oynayanlara döner.

Alay Türküsünün Sözleri:

Çekin alay düzülsün *** ellerin yari
Sürmeli gözler süzülsün *** ömrümün yari
Alaya gelmeyen *** ellerin yari
Kolu budu üzülsün *** ömrümün yari

2) Kaşık Oyunu Havaları:
Bu havalar çalınırken karşılıklı kaşıklarla oynanır. Oturarak alemlerinde önce kadın oynar, sonra erkekler katılır. Düğünlerde kadınların bulunduğu yerlerde kadınlar, erkeklerin bulunduğu yerlerde erkekler kaşıkla oynar.

Sarı Yıldız; TRT repertuarını geçen adıyla "Bir Yıldız Doğdu Yüceden" Niğde'nin en sevilen türkülerinden birisidir. Türkünün çok hareketli ve oynak olması, toplantılarda ve düğünlerde en çok çalınan türküler arasına girmesini sağlamıştır. Türküyle ilgili olarak Ali Ercan şunları söylemiştir: "Bu türkü Niğde'nin çok sevilen türkülerindendir ve yıllardır dillerde dolaşır. Özellikle melodinin oynak olmasın nedeniyle 70 yaşındaki bir şahsı bile oynatır. Bu türkünün öyküsü şöyledir:

Bir yaz mevsimi koyunculuğa meraklı olan bir grup genç yaylaya çıkar. Bu grup içinde birbirine sözlü olan iki genç sevgili de vardır. Bu iki genç köylerinde herkesin göreceği korkusuyla görüşmemektedir. Bu nedenle yaylada buluşabileceklerini düşünerek sevinçlidirler. İki genç, mehtabın olmadığı bir saatte buluşmak için karar alırlar. Şans bu ya, o gece Şafak Yıldızı denilen "Sarı Yıldız" doğar ve her tarafı ay ışığı gibi aydınlatır. Genç kız görülürüm korkusuyla delikanlının yanına gelemez. O gece sevgilisine kavuşamayan delikanlı, bu türküyü söyler.

Sazın her teline vuruşuyla insanı coşturan kaşık oyun havalarının en meşhurlarından birisi "Tombili" türküsüdür.

"Göverdim bostan oldum ... kurban
Dillere destan oldum.
Hadanam tombili tombili
Tökezine kıran anam kandili
Çürüttüm on yedi mendili
Yaşmağımın ucu anam yılan dili
Kandile koydum bezir... kurban
Ezil yüreğim ezil.
(Ara nağme)
Dama çiçek ekerler ... kurban
Çiçeğe su dökerler.
(Ara nağme)
Dama çiçek ekerler ... kurban
Çiçeğe su dökerler.
(Ara nağme)
Karşıda dağ dıvarı.. kurban
İçinde bal pınarı (ara nağme)

3) Ağır Havalar ve Bağlantı Havaları:
Uzun havalardan ve bozlaklardan sonra çalınır. Kaşık oyun havalarına bir hazırlık niteliğindedir. U zun havalardan sonra dinleyenlerde bir kımıldama yapar. Akkoyun Meler Gelir, Sürmeli, Aziziye ve Gesibağları türküleri bu gruba girerler.

4) Uzun Havalar ve Bozlaklar:
Saz bir geçişten sonra ağır havalardan çalmaya başlar.Dinleyenler ile saz ve söz arasında bir bağlantı ve ahenk kurmaya çalışır. Kırat, Katırcıoğlu, Mahpus Damları, Emine türküleri bu guruba girerler.

Emine Türküsünden İki Kıta:
Emine'm oturmuş taşın üstüne, üstüne
Taramış zülfünü kaşın üstüne, üstüne
Selamın gelirse aman Emine'm
Kapılar ardındayım görmedin beni, vay beni,
Çok mu ağlattılar Emine'm'? vay seni, vay seni,
Urganlar getirin aman getirin,
Bağlayın beni... gelin Emine'm, vay Emine'm.

Aksineye Vardım

Bağa Girdim Üzüme

Çaya İndin Durnaya

Çekin Halay Düzülsün

Dama Bulgur Sererler

Gökyüzünde Asılıdır Zembilim

Güverdim Bostan Oldu

İki Durnam Vardı

Minarenin Alemi

Niğde Bağları

Sarı Çiçek Mor Menevşe Zamanı

Yabandan Gel